Günümüz teknolojisinde oyunlar aldı başını gidiyor! Gerçekçi grafikler, beraberinde büyüleyici açık dünya ve adeta yaşayan yapay zeka kullanımı ile oyunlarımızın gerçek olması neredeyse bir adım uzakta. Dijital oyunların tarihine baktığımızda, günümüzdeki oyunlarla aralarındaki fark oldukça net bir şekilde yüzümüze vuruyor. Peki ya geçmişten günümüze gelen köklü seriler nasıl bir yol izliyor? Bugün, listemizde sizi geçmişten günümüze klasik oyun serilerinin çarpıcı değişimlerinin tarihi bir derlemesi bekliyor.
Geçmişten Günümüze Klasik Oyun Serilerinin Çarpıcı Değişimleri: Aldığı Kararlar, Yükselişleri ve Çok Daha Fazlası!
Listemizde, yıllar içinde hem grafik hem de mekanik olarak çağ atlamış köklü oyun serilerine yer vermeye çalıştık. Listemizi 10 seri ile sınırlamamız sebebiyle; Civilization, Tomb Raider ve Need for Speed gibi örnekleri burada anmak istedik. Seçtiğimiz seriler, gelişim sürecinde mekaniklerle birlikte değişim göstermiş olsa bile Warcraft serisi gibi doğrudan tür geçişi yaşayan örneklere yer vermedik. Bu özellikleri göz önünde bulundurarak içeriğimizi hazırlamaya özen gösterdik. Dilerseniz ekleme yapabilir ve listemize destek olabilirsiniz! İyi okumalar dileriz.
Grand Theft Auto (GTA)
Rockstar Games, çıkardığı her yeni oyunla sektörün standartlarını belirleyen bir stüdyo olarak nam saldı. GTA I ve GTA II ile sektörün standartlarına kafa tutuyordu: Kaos ağırlıklı ve oyuncuyu özgür bırakan üstten bakış kameralı tasarım, seçimleriyle oldukça aykırıydı.
Asıl kırılma noktası ise GTA III ile yaşandı. Üç boyutlu oynanışla birleştirilen serbest dünyası, zamanında oyuncuların hayran olduğu özgürlükte bir açık dünya sunuyordu.
İlerleyen oyunlarla birlikte atmosferi, dönemine göre takdir toplayan gerçekçilikte açık dünyası ve rol yapma unsurlarıyla kendinden bahsettirmeye devam etti. Bunlarla birlikte hikâyesi, gerçekçi fizik motoru ve gelişen grafikleri yükselişlerinde eşlikçi oldu.
Kabaca; her oyunda farklı suç hikâyelerini ve bu hikâyelerin merkezindeki karakterleri konu alan GTA serisi, bu yaklaşımıyla oyun dünyasının vazgeçilmez markalarından biri hâline geldi. Tek kişilik hikâye senaryoları kadar çevrimiçi çok oyunculu modu ile de yıllardır popülerliğini korumaya devam ediyor.
- Çıkış Tarihi: 1997-2013
- Oyun Sayısı: 7
- Yayıncı: Rockstar Games
The Legend of Zelda
Oyuncu inisiyatifini ana akıma kazandıran en önemli serilerden biri The Legend of Zelda ile devam ediyoruz. Minimal yönlendirme ve serbest dünyasıyla oyuncunun keşfine bırakılan oynanış, yıllar geçtikçe kendi ruhunu koruyarak şekillendi. Zelda serisi, temelde özgür oynanışı merkezine alıyor ve her yeni oyunda farklı mekanikler deniyor. Atmosferi eşliğinde hikâyesini anlatan seri, grafik ve bölüm tasarımı olarak da büyük değişimler yaşadı.
İlerleyen zamanlarda, 3B dünyasına geçişinin ve çizgisel gidişatı bile kapsayan farklı denemelerin ardından, Breath of the Wild ile kökten değişim yaşandı. Artık oyuncu inisiyatifi, devasa açık dünya ve mekanik odaklı bir hâle geldi. Öyle ki; oyuncu, sistemleri bir araya getirerek araçlar ve çözümler üretir hâle geliyor.
Oyun; oyuncudan hazır çözümleri uygulamasını değil, sistemler arası etkileşimle kendi çözümlerini üretmesini bekliyor. Adeta oyuncu değil, oyun tasarımcısının kendisi oluyoruz. Aksiyon-macera sevdalılarının göz bebeği olan seri, günümüzde oyuncu inisiyatifini en kapsamlı sunan örneklerden biri olmaya devam ediyor.
- Çıkış Tarihi: 1986-2023
- Oyun Sayısı: +20
- Yayıncı: Nintendo
Doom
id Software, Wolfenstein 3D ile temellerini attıkları birinci şahıs aksiyon türünü kendi markaları Doom ile sektör standardı hâline getirdi. İlk oyunlar, akıcı ve yüksek tempolu bir aksiyon vadediyordu. Yerel ağ üzerinden çok oyunculu oynanış, açık kaynak kodu ve mod desteğiyle topluluk odaklı bir yaklaşım sunuyordu.
İki buçuk boyutlu (2.5B) ile başlayan macera, 3B‘ye yönelirken saf aksiyon odaklı hızını korudu. Haritalar büyüdü, düşmanlar çeşitlendi ve nihayetinde kırılma noktası geldi: Oyunlarını bir teknoloji sunumu gibi gören ekip, yeni bir Doom oyunu için hedefledikleri yenilikçi değişimi bulana dek Quake serisine odaklandı. Sektör standardı hâline gelen birinci şahıs oyunları, hikâye odaklı ve tempo geçişleriyle donatılmış bir tasarıya sahipti. Quake serisi e-spor mecrasında topluluğunu genişletirken artık Doom serisi için de yol gözükmüştü.
Doom 3, 3B olmasına rağmen ilk oyunlara tezat bir tasarıma sahipti. Açık alanlar ve hızlı tempodan soyutlanarak, dar koridorlarda ürpertici yaratıklara karşı savaştığımız bir aksiyon-korku deneyimine dönüşmüştü. Her ne kadar sevilse de, Doom‘un özünü kaybettiğine dair eleştiriler üzerine seri yeniden değerlendirildi ve sil baştan tasarlandı.
Doom (2016) ile korku oyunu illüzyonundan sıyrılan seri, pür aksiyon ve hız odaklı özüne geri döndü. Günümüzde ana akım olmaktan çıkmış birinci şahıs aksiyonu, en hararetli hâliyle korumaya ve yeni mekaniklerle özüne öz eklemeye devam ediyor. Eternal, çeşitli silah kullanımına teşvik eden tasarımıyla; The Dark Ages ise yakın dövüş odaklı, daha temkinli ve ritim bazlı bir yapıyla bizlere sunuluyor.
- Çıkış Tarihi: 1993-2025
- Oyun Sayısı: 7
- Yayıncı: Bethesda Softworks
Wolfenstein
Gizlilik, strateji ve aksiyon türünü birleştiren ilk denemelerinden biri olan Wolfenstein, günümüze geldiği noktada en çarpıcı değişimi yaşayan serilerden bir tanesi. Her ne kadar tür içerisinde gizlilik barındırdığını söylesek de strateji aksiyon kısmı daha çok ağır basıyor. “Düşmanları öldürmek için nasıl bir yol izlemeli?” sorusuyla oyuncuları baş başa bırakıyor.
Wolfenstein 3D ile seri, sektörel bir çağ atladı. Modern birinci şahıs aksiyonun öncülerinden biri olarak kabul edilen oyun, yüksek temposu ile strateji kısmının yavaş yavaş silineceği bir yol izledi. Distopik tarihli bir bilim kurgu hikâyesini sinematik anlatı ile buluşturan çarpıcı örneklerdendir. Ve günümüzde modern birinci şahıs aksiyon ile varlığını korumaya devam ediyor. Markanın son oyunu Youngblood; eşli oynanış sistemi üzerine kurulu olsa da, serinin ana odağı tek oyunculu bir deneyim üzerine şekilleniyor.
- Çıkış Tarihi: 1981-2019
- Oyun Sayısı: 8
- Yayıncı: Bethesda Softworks (modern seri)
Fallout
Klasik izometrik sıra tabanlı bir rol yapma oyunu olarak başlayan Fallout, ilk iki oyunuyla daha karanlık ve ciddi bir yaklaşım izliyordu. Kara mizah, retro-fütüristik atmosfer ve derin hikâye anlatımıyla, sektörde kararların gerçekten önem taşıdığı bir RYO standardı oluşturdu.
Bethesda‘nın devralmasıyla birlikte Fallout 3, seriye çağ atlattı. Birinci şahıs aksiyon ve rol yapma türü hibriti hâline gelen marka, kıyamet sonrası temasını ana akıma taşıdı. Rol yapma ögeleri basitleşmiş olsa da açık dünya keşfinin serbestliği korundu. Seçimlerin hikâyeye etkisi devam oyunlarında da sürdü, ancak ilk oyunlardaki kadar çevresel değişimlere yol açmıyordu.
Fallout 76 gibi çevrimiçi çok oyunculu açık dünya deneyimi sunan oyunlar ve seriye yayılan mod desteği, Fallout’u topluluk odaklı bir merkeze taşımış oldu. Günümüzde hâlâ en çok sevilen kıyamet sonrası temalı oyunların başında geliyor.
- Çıkış Tarihi: 1997-2018
- Oyun Sayısı: 8
- Yayıncı: Interplay Entertainment (klasik), Bethesda Softworks (modern)
Alone in the Dark
Resident Evil ve Silent Hill başta olmak üzere, psikolojik ve hayatta kalma korku türünün temellerini atan Alone in the Dark; devrimsel çıkışının ardından, ne yazık ki tarihin tozlu sayfalarında silinmeye varan talihsiz bir yol izliyor.
Sabit kamera açısı, bulmaca ağırlıklı yapısı ve Lovecraft temalı anlatımıyla şekillenen seri; devam oyunlarında ilk oyunun ruhundan arınmış, deneysel tasarılar izledi. Bir süre aksiyon ile korku arasında kimlik karmaşası yaşayan seri; korkuya yeniden odaklanan son denemelerinde, teknik açıdan çağın gerisinde karşılandı.
2024 yılında ise bir anka kuşu misali küllerinden doğdu. Seri, ilk oyunun yeniden yorumlanmasıyla özüne geri döndü: Gerçekçi grafikleri ve modern tasarımı, klasiğin temel yapı taşları üzerinde yeniden hayat buldu.
Lovecraft temalı, yavaş tempolu oynanış; bulmaca ve atmosfer eşliğinde yoğun bir anlatı oluşturuyor. Özünde olduğu gibi, psikolojik ve hayatta kalma korku türü arasında gidip gelen yapı korunurken; modern tasarım yaklaşımıyla çok farklı bir soluk sunuyor.
- Çıkış Tarihi: 1992-2024
- Oyun Sayısı: 8
- Yayıncı: Infogrames, Interplay Entertainment, Atari, THQ Nordic
The Elder Scrolls
Aksiyon rol yapma oyunlarındaki keşfedilebilir devasa açık dünya standardını ana akıma kazandıran The Elder Scrolls serisi, geçmişten günümüze farklı yollar izledi. Arena ve Daggerfall, her defasında rastgele oluşan zindan sistemiyle dönemi için çığır açıcı olsa da karmaşık ve acımasız yapısı sabır gerektiriyordu. Tamamen oyuncunun keşfine bırakılan özgürlüğü, Morrowind ile biraz daha anlatı odaklı bir desteğe kavuştu.
Oblivion, serinin karanlık yapısını daha fantastik bir merkeze aldı ve mekaniklerini oyuncu dostu hâle getirdi. Bu durum klasik rol yapma oyuncuları tarafından eleştirilse de; Oblivion‘la birlikte The Elder Scrolls, ana akıma adım atmayı başardı. Serinin ikinci kırılma noktası burada gerçekleşmişti. Peki burada bitti mi?
Asıl çağ atlayış ise Skyrim ile birlikte gerçekleşti. Rol yapma unsurlarını aksiyon odaklı hâle getiren oyun, sistemini oldukça basit tutarak oyuncuları devasa açık dünyası ve özgürlüğüyle kendine çekmeyi başardı. Her bir oyunu yüzlerce saat sürebilen seri, Skyrim’in mod destekli ve topluluk odaklı yapısı sayesinde ölümsüz hâle geldi.
The Elder Scrolls mekaniklerini çevrimiçi bir oyunda yaşamak isteyenlere; The Elder Scrolls Online ile evren genişlemeye ve Devasa Çevrimiçi Çok Oyunculu Rol Yapma Oyunu(MMORPG) anlayışıyla çeşitlenmeye devam ediyor. Milyonlarca aktif oyuncu, düzenli güncellemeler ve ek paketler ile varlığını 2014’ten beri günümüze değin aktif olarak sürdürüyor.
- Çıkış Tarihi: 1994-2014
- Oyun Sayısı: 6
- Yayıncı: Bethesda Softworks
Prince of Persia
Zamanının platform oyunlarına farklı bir soluk getiren Prince of Persia, refleks ve hız odaklı türü temkinli oynanış ve gerçekçi animasyonlarla buluşturdu. Dönemi için inanılmaz bir teknoloji olan rotoskop tekniği, karakterin gerçek bir insan gibi hareket etmesini sağlıyordu. Salon makinesi oyunlarından miras kalan zaman sınırlı oynanış, her ne kadar ev konsolu çıkışlı olsa da Prince of Persia’da da yer alıyordu. Bir saat içinde prensesi kurtarmanız gereken baskılayıcı ve gerilimli bir deneyim sunuyordu.
Devam oyunlarıyla birlikte hafif aksiyon, bulmaca ve platform mekaniklerinin birleştiği seri; zaman sınırının kaldırılmasıyla sinematik hikâye anlatımına kavuştu. Teknolojinin gelişmesiyle 3B’ye geçişte yaşadıkları teknik problemler, seriyi derinden sarstı. Köklü bir dönüşüm ihtiyacı doğmuştu. Bu noktada yeniden deneysel bir işe koyuldular:
Zaman mekaniğiyle yeniden hayat bulan seri; bu kez zamandan kaçtığımız değil, zamanı kontrol ettiğimiz bir platform deneyimi sundu. Bu iddialı geçiş, markayı kurtarmayı başardı. Sonraki oyunlarda yeniden platform ve aksiyon odaklı deneysel değişiklikler denense de, hiçbiri The Sands of Time kadar olumlu karşılanmadı. Sonuç olarak, marka bir süreliğine askıya alındı.
Geçtiğimiz yıllarda art arda çıkan Prince of Persia: The Lost Crown ve The Rogue Prince of Persia, 3B’den arınarak serinin özünü modern tasarım anlayışıyla birleştirdi. The Lost Crown, zaman mekaniğinin markayla yeniden buluştuğu bir Metroidvania örneği sunarken; The Rogue Prince of Persia ise Rogue-Lite bir yapı benimsiyor.
Nihayetinde, başından beri deneysel ve riskli bir yol izleyen seri; ümitsiz gidişatının ardından yeniden aydınlığa ulaştı. Hayranlar, markadan gelebilecek yeni oyunları merakla bekliyor.
- Çıkış Tarihi: 1989-2025
- Oyun Sayısı: 9
- Yayıncı: Ubisoft
Metal Gear
Gizlilik odaklı aksiyonun ilk adımlarından birisini atan Metal Gear serisinin getirdiği ses, pek de gizli olmadı. Gizlilik ve strateji odaklı aksiyonun en saygın adreslerinden biri hâline geldi. Yıllar ilerledikçe ve teknoloji geliştikçe 3B yapıya geçen seri, sinematik anlatımla politik ve kişisel dramı birleştiren ilk popüler oyun markası hâline geldi. Hikâyesi üzerinden sosyopsikolojik derinliklere değinen bir film havası veriyordu. Tüm bunlarla birlikte; sinematik ve oynanış dengesini korumayı başaran bir başyapıt, etiketini aldı.
Modern örnekleri; gizlilik ögeleri eşliğinde birçok çatışma seçeneği ile çeşitlenerek, oyuncuya daha özgürlükçü bir oynanış sunuyor. Yine de hiçbir zaman gizlilik ögesi, oyunun merkezinden çekilmedi ve geçmişten günümüze kendine özgü felsefesiyle oyuncular tarafından saygıyla anılmaya devam etti.
- Çıkış Tarihi: 1987-2025
- Oyun Sayısı: 10
- Yayıncı: KONAMI
Final Fantasy
Batı Rol Yapma Oyunları (BRYO), daha çok karanlık temalı zindan keşfi ve karakter gelişimi mekaniğini sıra tabanlı dövüşle buluşturan oyunlardı. Fakat geçmişten günümüze tür ismi olarak kendini koruyan Japon Rol Yapma Oyunları (JRYO); karakter gelişim mekaniklerinin yanı sıra, daha canlı dünyasıyla hikâye odaklı bir sıra tabanlı sistemi merkezine alıyordu.
Yıllar geçtikçe, Batı kısmında sıra tabanlı aksiyon yavaş yavaş yerini gerçek zamanlıya bıraktı. Ancak Japonya’da çoğunluğu oluşturan konsol sektörü, gerçek zamanlı aksiyon için yeterli donanıma sahip değildi. Geleneksel yapıları da işin içine girince, bu denli büyük bir tasarımsal değişim iyice uzak görüldü. Böylece sıra tabanlı yapısı daimi hâle geldi ve günümüze kadar gelen, türün mihenk taşı hâlini aldı.
Dragon Quest ile ünlenen tür, Final Fantasy ile dünya çapında ses getirdi. Hikâye anlatımı, karakter çeşitliliği ve sinematik sahneleriyle yıllar geçtikçe tür içerisinde devrim üstüne devrim yaptı. Günümüzdeki son örnekleri, sıra tabanlı yapıyı gerçek zamanlı unsurlarla harmanlarken türün en saygın örneklerden biri olmaya devam ediyor. Serinin ilk dönemleriyle karşılaştırıldığında, hem görsel hem de mekanik açıdan değişimi muazzam bir fark sunuyor.
Dragon Quest; Final Fantasy‘nin aksine, modernleşirken dahi değişmemeyi ruhunun bir parçası hâline getirdiği için listemizde seriye doğrudan yer veremedik. Ancak Final Fantasy‘nin varlığı, Dragon Quest‘in başarısına dayanıyor.
- Çıkış Tarihi: 1987-2025
- Oyun Sayısı: 16+
- Yayıncı: Square Enix
Listemiz bu kadardı. Burada anılabilecek daha çok oyun ve bu oyunlar içerisinde daha çok detay var. Sizler için olabildiğince minimalize hâle getirerek serilerin geçmişten günümüze geldiği noktayı oyun tarihi, oyun tasarımı ve neden-sonuç üzerinden açıklamaya çalıştık. Araya nesillerin girdiği serilerde böylesine farklar oluşması oldukça doğal. Tasarım seçimlerinde; teknolojinin, sektörün ve zamanla değişen oyuncu kitlesinin bıraktığı izleri görmek kaçınılmaz oluyor.
Sizce başka hangi seriler listemize eklenebilirdi? Düşünceleriniz ve çok daha fazlasını yorumlarda belirtmeyi unutmayın. Görüşleriniz bizim için önemli. Buraya kadar okuduğunuz için teşekkür ederiz. İyi oyunlar dileriz, sağlıcakla kalın.
